Một bản quy hoạch thường đi qua các bước: lập và duyệt nhiệm vụ quy hoạch, khảo sát hiện trạng, lập đồ án, lấy ý kiến các cơ quan và cộng đồng dân cư, thẩm định, phê duyệt, công bố công khai, cắm mốc ngoài thực địa, rồi được thực hiện và rà soát định kỳ. Người dân có chỗ đứng rõ nhất ở bước lấy ý kiến, nhưng hiểu cả hành trình thì mới biết nên lên tiếng lúc nào.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Chín tập vừa qua mình nói về cách đọc và sống với quy hoạch. Tập mở đầu chủ đề cuối cùng này, mình muốn kể quy hoạch được làm ra thế nào, để bạn thấy nó không rơi từ trên trời xuống, và có những khe cửa để tiếng nói của bạn lọt vào.
Nhiệm vụ quy hoạch: đặt câu hỏi trước khi vẽ
Trước khi ai đó cầm bút vẽ, phải có nhiệm vụ quy hoạch. Đó là văn bản nêu phạm vi, mục tiêu, những vấn đề cần giải quyết, dự báo dân số, những yêu cầu đặt ra cho đồ án. Nó giống như đề bài.
Nhiệm vụ được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Với nhiều loại quy hoạch, nhiệm vụ cũng được lấy ý kiến. Nó thường ngắn hơn đồ án rất nhiều, chỉ vài chục trang, nên nếu tìm được thì đọc không mất bao lâu, mà biết được người ta định giải bài toán gì cho khu mình.
Đề bài quyết định rất nhiều. Nếu nhiệm vụ đặt mục tiêu phát triển khu đô thị mới trên vùng ruộng, đồ án sẽ đi theo hướng đó. Nếu nhiệm vụ yêu cầu giữ lại làng cũ, bảo tồn cảnh quan, đồ án sẽ phải tôn trọng điều đó.
Người dân ít khi biết tới bước này. Nhưng nếu bạn theo dõi được, góp ý từ lúc đề bài còn đang soạn là góp ý sớm nhất có thể.
Khảo sát và lập đồ án
Đơn vị tư vấn lập quy hoạch sẽ khảo sát hiện trạng: địa hình, dân cư, nhà cửa, hạ tầng, đất đai, di tích, môi trường. Họ đo đạc, thu thập số liệu, đi thực địa.
Chất lượng khảo sát ảnh hưởng trực tiếp tới đồ án. Một con lạch nhỏ không được ghi nhận, một ngôi miếu làng bị bỏ sót, một lối đi của cả xóm không có trên bản đồ hiện trạng, đều có thể bị vẽ đè lên trong đồ án.
Nếu bạn thấy có đoàn khảo sát đi qua khu mình, hãy nói chuyện với họ. Kể về những thứ quan trọng với xóm mà có thể không nhìn thấy được bằng mắt: nơi hay ngập, lối đi mùa lũ, gốc cây cả làng quý.
Rồi từ khảo sát, đơn vị tư vấn lập đồ án gồm bản vẽ, thuyết minh, quy định quản lý, thường qua nhiều phương án trước khi chọn. Những phương án bị loại đôi khi cũng được nêu trong thuyết minh, kèm lý do. Đọc phần ấy, bạn hiểu vì sao con đường đi hướng này chứ không đi hướng kia.
Lấy ý kiến: khe cửa lớn nhất
Trước khi trình duyệt, đồ án phải được lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức liên quan và cộng đồng dân cư trong khu vực. Hình thức có thể là trưng bày công khai, niêm yết tại trụ sở, hội nghị, phát phiếu góp ý, đăng trên cổng thông tin.
Ý kiến phải được tổng hợp, và cơ quan lập quy hoạch phải tiếp thu hoặc giải trình. Nghĩa là góp ý của bạn không bị bỏ vào thùng rác một cách lặng lẽ, ít nhất về nguyên tắc.
Đây là bước người dân có tiếng nói rõ ràng nhất. Nhưng thời gian lấy ý kiến có hạn, và rất nhiều người chỉ biết tới khi đã qua.
Mình sẽ dành trọn tập tiếp theo cho cách góp ý sao cho có trọng lượng.
Thẩm định, phê duyệt và công bố
Sau lấy ý kiến, đồ án được hoàn chỉnh và gửi cơ quan chuyên môn thẩm định. Cơ quan thẩm định xem xét tính phù hợp với quy hoạch cấp trên, quy chuẩn, tính khả thi. Rồi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Sau phê duyệt, quy hoạch phải được công bố công khai trong một thời hạn, bằng các hình thức như đăng tải trên cổng thông tin, trưng bày, phát hành ấn phẩm. Đây là lúc bạn có thể xem bản chính thức.
Với quy hoạch chi tiết, sau đó còn có bước cắm mốc giới ngoài thực địa, để chỉ giới đường đỏ, ranh giới các khu được đánh dấu cụ thể.
Từ lúc này, quy hoạch trở thành căn cứ cho việc cấp phép xây dựng, giao đất, thu hồi đất, đầu tư.
Thực hiện, rà soát và điều chỉnh
Quy hoạch được phê duyệt không phải là điểm kết thúc. Nó được thực hiện dần qua các kế hoạch, dự án. Và nó được rà soát định kỳ để đánh giá có còn phù hợp không.
Khi điều kiện thay đổi, quy hoạch có thể được điều chỉnh, và việc điều chỉnh cũng phải đi qua những bước tương tự, trong đó có lấy ý kiến.
Nghĩa là không có quy hoạch nào đóng cửa vĩnh viễn. Mỗi lần rà soát, điều chỉnh là một lần khe cửa mở ra.
Hiểu hành trình này, bạn sẽ thấy mình không chỉ là người chịu quy hoạch, mà là một người có thể tham gia vào nó, nếu biết đứng đúng chỗ, đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Ai lập quy hoạch?
Cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức lập quy hoạch, thường thuê đơn vị tư vấn chuyên môn thực hiện. Với dự án, chủ đầu tư có thể tổ chức lập quy hoạch chi tiết theo quy định.
Nhiệm vụ quy hoạch là gì?
Là văn bản xác định phạm vi, mục tiêu, yêu cầu và nội dung chính cho việc lập đồ án quy hoạch. Nó được phê duyệt trước khi lập đồ án.
Người dân được góp ý quy hoạch lúc nào?
Chủ yếu trong giai đoạn lấy ý kiến đồ án trước khi trình duyệt, và khi quy hoạch được điều chỉnh. Một số loại quy hoạch còn lấy ý kiến ở giai đoạn nhiệm vụ.
Quy hoạch sau khi duyệt được công bố thế nào?
Được công bố công khai qua cổng thông tin điện tử, trưng bày tại nơi công cộng, phát hành ấn phẩm, và với quy hoạch chi tiết thì cắm mốc ngoài thực địa.
Bao lâu quy hoạch được rà soát một lần?
Quy hoạch được rà soát định kỳ theo thời hạn luật định cho từng loại, và có thể rà soát đột xuất khi có thay đổi lớn. Thời hạn cụ thể nên hỏi cơ quan quản lý quy hoạch.
