Bồi thường là trả lại giá trị của đất và tài sản bị thu hồi. Hỗ trợ là những khoản giúp gia đình ổn định cuộc sống và sản xuất sau khi mất đất. Tái định cư là bố trí chỗ ở mới cho người mất đất ở. Ba thứ này dựa trên ba căn cứ khác nhau, nên khi đọc phương án, bạn phải đọc riêng từng phần.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Nhiều gia đình khi cầm phương án bồi thường chỉ nhìn một con số cuối cùng. Nhưng con số ấy là tổng của nhiều khoản, mỗi khoản có lý do riêng, và muốn biết mình được tính đúng hay chưa thì phải tách chúng ra. Tập này mình tách cùng bạn.
Bồi thường về đất
Khi Nhà nước thu hồi đất, người có đủ điều kiện được bồi thường về đất. Bồi thường có thể bằng đất có cùng mục đích sử dụng, bằng tiền, hoặc bằng đất khác mục đích, nhà ở, tuỳ quy định và điều kiện của địa phương.
Điều kiện được bồi thường về đất phụ thuộc vào giấy tờ và nguồn gốc sử dụng đất. Đất có giấy chứng nhận hoặc đủ điều kiện được cấp thường được bồi thường. Đất lấn chiếm, sử dụng trái phép thường không được bồi thường về đất, có thể được xem xét hỗ trợ.
Mức bồi thường bằng tiền được tính theo giá đất do cơ quan có thẩm quyền quyết định tại thời điểm, theo loại đất ghi nhận. Phần đất ở bồi thường theo giá đất ở, phần đất vườn theo giá đất nông nghiệp tương ứng.
Vì vậy việc xác định đúng loại đất, đúng diện tích từng loại là rất quan trọng. Đây là chỗ đầu tiên cần đối chiếu trong phương án.
Bồi thường tài sản trên đất
Tách riêng với đất là tài sản trên đất: nhà, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi. Nhà và công trình hợp pháp được bồi thường theo giá trị xây dựng mới hoặc theo quy định cụ thể của địa phương, có khi tính theo đơn giá và mức độ hoàn thiện.
Cây trồng được bồi thường theo loại cây, tuổi cây, năng suất. Vật nuôi, nhất là thuỷ sản chưa thu hoạch, có quy định riêng.
Tài sản xây dựng sau khi đã có thông báo thu hồi thường không được bồi thường. Vì vậy đừng cố xây thêm sau khi nhận thông báo với hy vọng được tính.
Chỗ cần đối chiếu là biên bản kiểm đếm. Mọi tài sản trong phương án phải khớp với những gì đã kiểm đếm. Thiếu một hạng mục là thiếu một khoản.
Các khoản hỗ trợ
Hỗ trợ không phải là bồi thường cho thứ bị mất, mà là giúp gia đình vượt qua giai đoạn chuyển tiếp. Những khoản hỗ trợ thường gặp gồm hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm việc làm, hỗ trợ di dời, hỗ trợ tái định cư, và những khoản hỗ trợ khác do địa phương quyết định.
Hộ có đất nông nghiệp bị thu hồi, trực tiếp sản xuất nông nghiệp, thường được xem xét các khoản hỗ trợ ổn định đời sống và chuyển đổi nghề. Hộ đang kinh doanh trên đất bị thu hồi có thể được hỗ trợ ngừng kinh doanh.
Mỗi khoản hỗ trợ có điều kiện riêng. Hãy đọc phương án xem gia đình mình được xét những khoản nào, và vì sao không được những khoản khác.
Nếu thấy gia đình đủ điều kiện mà không được xét, hãy góp ý bằng văn bản kèm bằng chứng.
Tái định cư
Người có đất ở bị thu hồi mà không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn thường được bố trí tái định cư. Tái định cư có thể bằng đất ở, bằng nhà ở, hoặc bằng tiền để tự lo chỗ ở, tuỳ phương án.
Nguyên tắc hiện nay là khu tái định cư phải có hạ tầng đầy đủ và được bố trí trước khi thu hồi đất ở, trừ một số trường hợp. Giá đất, giá nhà tái định cư được xác định theo quy định.
Có khái niệm suất tái định cư tối thiểu, để bảo đảm người có đất ở bị thu hồi dù diện tích nhỏ vẫn có chỗ ở ổn định.
Khi đọc phương án tái định cư, hãy hỏi: lô đất hay căn nhà ở đâu, diện tích bao nhiêu, giá bao nhiêu, bao giờ nhận, hạ tầng đã xong chưa. Mình sẽ có một tập riêng về cách xem khu tái định cư.
Đọc phương án theo từng phần
Lấy phương án ra, chia làm bốn cột: bồi thường đất, bồi thường tài sản, hỗ trợ, tái định cư. Với mỗi cột, ghi căn cứ: loại đất và diện tích, danh sách tài sản, điều kiện hỗ trợ, phương án chỗ ở.
Đối chiếu từng cột với giấy tờ và biên bản kiểm đếm. Chỗ nào không khớp, đánh dấu để hỏi.
Cách làm này giúp bạn góp ý cụ thể thay vì góp ý chung. Và khi góp ý cụ thể, cơ quan có trách nhiệm phải trả lời cụ thể.
Con số cuối cùng quan trọng, nhưng những con số bên trong nó mới là nơi bạn có thể làm cho nó đúng.
Câu hỏi thường gặp
Bồi thường và hỗ trợ khi thu hồi đất khác nhau thế nào?
Bồi thường là trả giá trị đất và tài sản bị thu hồi cho người đủ điều kiện, còn hỗ trợ là các khoản giúp ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề, di dời. Hai loại có căn cứ và điều kiện khác nhau.
Đất không có sổ bị thu hồi có được bồi thường không?
Nếu đất đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận theo quy định thì vẫn có thể được bồi thường. Nếu không đủ điều kiện, có thể được xem xét hỗ trợ tuỳ trường hợp.
Giá đất bồi thường được tính thế nào?
Giá đất bồi thường do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo quy định tại thời điểm, căn cứ loại đất và vị trí. Người dân có thể góp ý khi phương án được niêm yết lấy ý kiến.
Suất tái định cư tối thiểu là gì?
Đó là mức tối thiểu về đất ở hoặc nhà ở, hoặc tiền, được bố trí cho người có đất ở bị thu hồi phải di chuyển chỗ ở, để bảo đảm họ có chỗ ở ổn định. Mức cụ thể do địa phương quy định.
Xây thêm sau khi có thông báo thu hồi có được bồi thường không?
Thường không. Tài sản tạo lập sau khi có thông báo thu hồi đất hoặc trái quy định thường không được bồi thường. Nên hỏi trước nếu cần sửa chữa vì lý do an toàn.
