Thu hồi đất cho một dự án đi theo một trình tự: thông báo thu hồi, đo đạc và kiểm đếm, lập phương án bồi thường rồi niêm yết để lấy ý kiến, phê duyệt phương án, ra quyết định thu hồi, chi trả, và sau đó mới bàn giao đất. Biết mình đang đứng ở bước nào giúp gia đình chuẩn bị đúng việc, và góp ý đúng lúc.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Khi tờ thông báo thu hồi đến nhà, cảm giác đầu tiên của nhiều gia đình là hoang mang. Tập này không nói chuyện được mất, mà trải ra từng bước của quá trình, như một tấm bản đồ đường đi, để bạn biết phía trước còn những chặng nào.
Bước đầu: thông báo thu hồi
Trước khi thu hồi, cơ quan có thẩm quyền phải gửi thông báo thu hồi đất tới từng người có đất trong phạm vi, đồng thời niêm yết công khai tại trụ sở xã và nơi sinh hoạt chung của khu dân cư. Thông báo cho biết lý do thu hồi, diện tích, vị trí, kế hoạch điều tra khảo sát, kiểm đếm, và dự kiến kế hoạch di chuyển, bố trí tái định cư.
Đây là lúc gia đình nên đọc kỹ, giữ bản thông báo, và bắt đầu chuẩn bị giấy tờ. Chưa có gì bị lấy đi ở bước này, nhưng thời gian bắt đầu đếm.
Thông báo cũng thường đi kèm buổi họp với người dân để phổ biến. Hãy đi họp, ghi chép, và hỏi những câu cụ thể: dự án gì, phạm vi tới đâu, khi nào kiểm đếm.
Nếu nhận thông báo mà thấy thửa đất của mình bị ghi sai diện tích, sai vị trí, hãy phản ánh ngay từ bước này.
Đo đạc và kiểm đếm: bước quan trọng nhất
Sau thông báo, đoàn công tác sẽ đến đo đạc đất và kiểm đếm tài sản trên đất: nhà, công trình phụ, tường rào, giếng, cây trồng, vật nuôi. Kết quả kiểm đếm là cơ sở để tính bồi thường tài sản.
Vì vậy đây là bước gia đình cần có mặt, cần cẩn thận nhất. Hãy chỉ cho đoàn mọi thứ: căn phòng xây thêm phía sau, hệ thống điện nước ngầm, cây ăn trái lâu năm. Thứ gì không được ghi vào biên bản thì khó được tính sau này.
Đọc kỹ biên bản kiểm đếm trước khi ký. Nếu thấy thiếu hoặc sai, đề nghị ghi bổ sung ngay hoặc ghi ý kiến của mình vào biên bản.
Chụp ảnh, quay phim hiện trạng nhà đất của mình trước và trong ngày kiểm đếm. Những hình ảnh này là bằng chứng quý khi có khác biệt.
Phương án bồi thường và lấy ý kiến
Từ kết quả kiểm đếm, cơ quan có trách nhiệm lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Phương án phải được niêm yết công khai và tổ chức lấy ý kiến người có đất bị thu hồi trong một thời hạn theo quy định.
Đây là lúc gia đình đọc phương án áp dụng cho mình: diện tích đất được bồi thường, loại đất, giá đất áp dụng, giá trị tài sản, các khoản hỗ trợ, phương án tái định cư. So từng dòng với biên bản kiểm đếm.
Nếu không đồng ý với điểm nào, hãy góp ý bằng văn bản, nêu rõ điểm không đồng ý và lý do, kèm giấy tờ chứng minh. Góp ý chung chung như bồi thường thấp quá thường khó được xem xét.
Phương án sau khi lấy ý kiến sẽ được hoàn chỉnh và trình phê duyệt.
Quyết định thu hồi, chi trả và bàn giao
Sau khi phương án được phê duyệt, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường. Gia đình sẽ nhận được các quyết định này.
Tiếp theo là chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ trong thời hạn theo quy định. Với trường hợp tái định cư, nguyên tắc hiện nay là bố trí tái định cư cho người có đất ở bị thu hồi trước khi thu hồi, trừ một số trường hợp đặc biệt.
Sau khi nhận tiền và được bố trí tái định cư theo phương án, gia đình bàn giao mặt bằng. Nếu không đồng ý, gia đình vẫn có quyền khiếu nại, nhưng việc khiếu nại thường không làm dừng việc thu hồi.
Mình sẽ nói kỹ hơn về khiếu nại ở một tập riêng.
Việc gia đình nên làm từ ngày đầu
Gom mọi giấy tờ về đất và nhà: giấy chứng nhận, giấy tờ nguồn gốc, giấy phép xây dựng nếu có, hoá đơn sửa chữa, hợp đồng mua bán cũ. Giấy tờ cho thấy thời điểm sử dụng đất và xây dựng có thể ảnh hưởng tới mức bồi thường.
Lập một cuốn sổ ghi lại mọi mốc: ngày nhận thông báo, ngày kiểm đếm, ngày niêm yết phương án, ngày họp. Giữ bản sao mọi văn bản đã ký.
Nói chuyện với nhau trong gia đình về mong muốn: nhận tiền hay nhận đất tái định cư, ở lại gần hay đi xa. Những quyết định này sẽ đến sớm hơn bạn nghĩ.
Và nếu cảm thấy không đủ sức tự làm, hãy tìm luật sư hoặc trợ giúp pháp lý. Trung tâm trợ giúp pháp lý của nhà nước có hỗ trợ miễn phí cho một số đối tượng theo quy định.
Câu hỏi thường gặp
Nhận thông báo thu hồi đất rồi có còn bán đất được không?
Việc chuyển nhượng có thể bị hạn chế tuỳ giai đoạn và quy định hiện hành. Người mua cũng sẽ nhận toàn bộ tình trạng sắp bị thu hồi. Hỏi cơ quan đất đai trước khi giao dịch.
Không đồng ý kiểm đếm thì sao?
Cơ quan có trách nhiệm sẽ vận động, thuyết phục. Nếu vẫn không phối hợp, pháp luật có quy định về cưỡng chế thực hiện kiểm đếm. Tốt nhất là có mặt, phối hợp và ghi ý kiến vào biên bản nếu có điểm không đồng ý.
Phương án bồi thường được niêm yết ở đâu?
Thường tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã, phường và nơi sinh hoạt chung của khu dân cư có đất bị thu hồi. Bạn cũng có thể đề nghị được xem phần áp dụng cho gia đình mình.
Khiếu nại có làm dừng việc thu hồi đất không?
Thông thường trong thời gian khiếu nại, người bị thu hồi vẫn phải chấp hành quyết định thu hồi. Nếu khiếu nại được giải quyết có lợi, quyền lợi sẽ được điều chỉnh theo kết quả.
Có được thuê luật sư khi bị thu hồi đất không?
Có. Người có đất bị thu hồi có quyền nhờ luật sư tư vấn, đại diện. Một số đối tượng được hỗ trợ pháp lý miễn phí từ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
