Điểm dân cư nông thôn mới được quy hoạch theo lô để có sẵn đường, cống thoát nước, điện, nước và chỗ sinh hoạt chung ngay từ đầu, thay vì mọc lên tự phát như nhiều xóm cũ. Người được giao hay mua lô ở đây nên xem quy hoạch chi tiết, kiểm tra hạ tầng đã làm tới đâu, và đọc những quy định xây dựng đi kèm.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Về quê những năm gần đây, bạn có thể thấy những dãy nhà mới thẳng tắp giữa đồng, khác hẳn những xóm cũ quanh co. Có người thấy đẹp, có người thấy lạ. Tập này mình kể vì sao làng mới lại được dựng theo cách ấy, và những điều người sắp về đó ở nên biết.
Vì sao không để làng mọc tự nhiên như xưa?
Làng xưa mọc lên chậm, qua nhiều thế hệ. Mỗi nhà một mảnh vườn rộng, lối đi theo bờ ruộng, nước thoát ra ao, ra đồng. Với mật độ thưa như thế, mọi thứ tự cân bằng.
Ngày nay, dân số tăng, gia đình tách hộ nhiều hơn, nhu cầu đất ở lớn hơn. Nếu mỗi nhà tự dựng trên ruộng vườn của mình, xóm mới sẽ không có đường cho xe cứu thương, không có cống thoát nước, không có chỗ cho trẻ con chơi.
Điểm dân cư nông thôn được quy hoạch để tránh cảnh đó: tính trước đường, cống, điện, nước, sân chơi, rồi mới chia lô. Nó giống một khu đô thị nhỏ, nhưng quy mô và tiêu chuẩn phù hợp với nông thôn.
Cái giá của sự ngăn nắp là lô đất nhỏ hơn vườn làng cũ, và nhà cửa giống nhau hơn. Mỗi cách sống có cái được cái mất.
Lô đất ở điểm dân cư mới đến từ đâu?
Lô đất trong điểm dân cư mới có thể được giao cho hộ gia đình theo chính sách, được đấu giá quyền sử dụng đất, hoặc bố trí cho tái định cư khi có dự án thu hồi đất.
Mỗi cách có quyền và nghĩa vụ khác nhau. Lô đấu giá thường đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính khi trúng giá, được cấp giấy chứng nhận theo quy định. Lô tái định cư gắn với phương án bồi thường của dự án. Lô giao theo chính sách có điều kiện riêng.
Nếu bạn mua lại một lô từ người khác, hãy hỏi lô đó có nguồn gốc gì, đã có giấy chứng nhận chưa, còn nghĩa vụ tài chính nào chưa hoàn thành không.
Đừng mua lô đất chỉ bằng giấy viết tay trong khu mới khi chưa có giấy chứng nhận. Đó là cách dễ nhất để mua phải một lô đất có vấn đề.
Hạ tầng đã làm tới đâu?
Trên bản quy hoạch, khu dân cư mới có đủ đường, cống, điện, nước. Ngoài thực địa, hạ tầng có thể mới làm một phần. Đường đã rải nhưng cống chưa đấu nối, điện đã kéo nhưng nước sạch chưa có.
Hãy đi một vòng thực địa. Nhìn miệng cống, hố ga có không. Hỏi nước thải từ các nhà sẽ chảy đi đâu. Hỏi đường ống nước sạch đã có chưa, điện có đủ cho cả khu khi tất cả cùng xây nhà không.
Một chị đã về một khu dân cư mới ở đồng bằng kể rằng mấy năm đầu, mỗi lần mưa lớn nước ngập đường nội bộ vì hệ thống cống chưa nối ra kênh chính. Sau đó xã làm tiếp mới hết.
Hạ tầng chưa đủ không phải lý do để không về ở, nhưng là lý do để hỏi ai sẽ làm tiếp và khi nào.
Xây nhà trong điểm dân cư: những quy định đi kèm
Điểm dân cư nông thôn có quy hoạch chi tiết thường đi kèm quy định về xây dựng: chỉ giới xây dựng, khoảng lùi, tầng cao, có khi cả hình thức mái, màu sắc để cả dãy hài hoà.
Ở nhiều nơi, nhà ở riêng lẻ tại nông thôn thuộc diện được miễn giấy phép xây dựng, nhưng khu vực đã có quy hoạch chi tiết được duyệt hoặc thuộc khu bảo tồn có thể phải xin phép. Hỏi xã trước khi xây.
Ngay cả khi được miễn phép, bạn vẫn phải xây đúng chỉ giới và các quy định của quy hoạch. Xây lấn ra đường nội bộ là chuyện hay gặp nhất ở các khu mới.
Một dãy nhà thẳng hàng là kết quả của từng gia đình giữ đúng vạch của mình.
Giữ lại cái hồn làng trong khu mới
Khu dân cư mới hay bị chê là thiếu cây, thiếu bóng mát, thiếu chỗ ngồi chung. Nhưng nhiều thứ trong số đó có thể do chính cư dân tạo ra: trồng cây trước nhà, góp nhau làm một góc sân chơi, giữ những khoảng đất công đúng mục đích.
Quy hoạch thường có dành đất cho nhà văn hoá, sân chơi, cây xanh. Nếu những ô đó còn trống, cư dân có thể kiến nghị xã đầu tư, hoặc cùng nhau làm.
Và đừng để những ô đất công bị lấn dần thành chỗ đổ vật liệu, chỗ để xe riêng. Mất một lần là rất khó lấy lại.
Làng cũ có hồn vì người ta sống với nhau lâu, qua đám cưới, đám giỗ, mùa gặt. Làng mới rồi cũng sẽ có hồn, nếu người ta để lại chỗ cho nhau.
Câu hỏi thường gặp
Đất trong điểm dân cư nông thôn có được cấp sổ không?
Lô đất hợp pháp trong điểm dân cư đã được quy hoạch và giao, bán đúng quy định sẽ được cấp giấy chứng nhận. Hãy kiểm tra tình trạng giấy chứng nhận trước khi mua lại.
Xây nhà ở nông thôn có cần giấy phép xây dựng không?
Nhiều trường hợp nhà ở riêng lẻ ở nông thôn được miễn giấy phép, nhưng khu vực đã có quy hoạch chi tiết hoặc khu bảo tồn có thể phải xin phép. Hỏi Ủy ban nhân dân xã trước khi xây.
Mua lô đất đấu giá ở nông thôn cần kiểm tra gì?
Kiểm tra quy hoạch chi tiết của khu, hạ tầng đã làm, điều kiện và nghĩa vụ tài chính trong hồ sơ đấu giá, và thời hạn phải xây dựng nếu có. Nên đọc kỹ quy chế đấu giá.
Khu dân cư mới chưa có cống thoát nước thì làm sao?
Hãy kiến nghị Ủy ban nhân dân xã về việc hoàn thiện hạ tầng theo quy hoạch. Trong thời gian chờ, các hộ nên thống nhất cách thoát nước tạm để không gây ngập cho nhau.
Có được nhập hai lô liền kề để xây nhà rộng hơn không?
Tuỳ quy định của địa phương và quy hoạch chi tiết. Việc hợp thửa cần làm thủ tục tại cơ quan đất đai và xây dựng phải phù hợp chỉ tiêu quy hoạch.
