Không ai nói trước được một con đường trên bản đồ quy hoạch bao lâu mới thành đường thật. Nó phải đi qua nhiều bước: được chọn đưa vào kế hoạch, có nguồn vốn, lập dự án, giải phóng mặt bằng rồi mới thi công. Tín hiệu đáng tin là tuyến đường đã có tên trong kế hoạch đầu tư và kế hoạch sử dụng đất, đã cắm mốc ngoài thực địa và đã có kiểm đếm.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Ai sống ở vùng đang phát triển đều đã nghe câu sắp mở đường. Có con đường nghe tới là làm liền. Có con đường cả một thế hệ vẫn còn nghe. Tập này mình kể một con đường đi từ bản vẽ ra mặt đất thế nào, để bạn biết mình đang đứng ở chặng nào.
Từ nét vẽ tới mặt nhựa: con đường đi qua những chặng nào?
Chặng đầu tiên là nét vẽ trong quy hoạch. Ở chặng này, con đường chỉ là một ý định dài hạn. Quy hoạch có thể vẽ hàng chục tuyến đường cho một vùng, nhưng không có nghĩa là tất cả sẽ làm cùng lúc.
Chặng thứ hai là được chọn đầu tư. Con đường phải có tên trong kế hoạch đầu tư của địa phương hoặc của trung ương, và phải có nguồn vốn, từ ngân sách, từ hình thức đối tác, hay gắn với một dự án khu đô thị.
Chặng thứ ba là lập dự án: khảo sát, thiết kế, phê duyệt. Tuyến đường lúc này mới được xác định chính xác từng mét, có khi lệch đôi chút so với nét vẽ quy hoạch ban đầu.
Chặng thứ tư là giải phóng mặt bằng: thông báo thu hồi, kiểm đếm, lập phương án bồi thường. Và chặng cuối mới là thi công. Mỗi chặng có thể mất từ vài tháng tới nhiều năm.
Vì sao nhiều con đường nằm im trên giấy?
Lý do lớn nhất là tiền. Một con đường qua khu dân cư đông đúc có chi phí bồi thường rất lớn, có khi lớn hơn chi phí xây dựng. Địa phương phải xếp thứ tự ưu tiên, và con đường trước nhà bạn có thể không nằm ở đầu danh sách.
Lý do thứ hai là quy hoạch thay đổi. Một tuyến vẽ từ nhiều năm trước có thể không còn phù hợp khi đô thị phát triển theo hướng khác. Nó có thể bị dời, thu hẹp, hoặc bỏ trong lần điều chỉnh sau.
Lý do thứ ba là vướng mắc trong giải phóng mặt bằng. Chỉ cần vài hộ chưa thống nhất phương án, cả đoạn đường có thể dừng lại nhiều năm.
Hiểu những lý do này, bạn sẽ thấy câu sắp mở đường cần được hỏi lại: sắp là chặng nào.
Những tín hiệu cho thấy con đường sắp được làm thật
Tín hiệu yếu là lời đồn và những bài đăng trên mạng. Tín hiệu vừa là con đường có trong quy hoạch đã phê duyệt. Tín hiệu mạnh hơn là con đường có tên trong kế hoạch đầu tư công trung hạn hoặc trong kế hoạch sử dụng đất của năm.
Tín hiệu mạnh nữa là ngoài thực địa bắt đầu có cọc mốc, có đoàn khảo sát đo đạc, có thông báo thu hồi đất gửi tới các hộ. Khi cán bộ tới kiểm đếm tài sản trên đất của bạn, con đường đã rất gần.
Mạnh nhất là có quyết định phê duyệt dự án, có phương án bồi thường được niêm yết, có đơn vị thi công được chọn.
Mình hay khuyên người dân ghi lại từng tín hiệu theo ngày tháng mình thấy. Nhìn một danh sách như vậy, bạn sẽ biết con đường đang tiến hay đang đứng.
Sống cạnh một con đường chưa làm
Nếu nhà bạn nằm trên tuyến đường quy hoạch chưa làm, nguyên tắc chung là bạn vẫn được sử dụng đất theo hiện trạng. Việc xây mới, sửa lớn có thể bị hạn chế tuỳ theo con đường đã vào kế hoạch hay chưa và quy định địa phương.
Nếu bạn định sửa nhà, hãy hỏi trước xem được sửa tới mức nào. Có nơi cho phép sửa chữa, cải tạo không làm thay đổi kết cấu, có nơi cho phép xây có thời hạn.
Còn nếu nhà bạn nằm cạnh tuyến đường chứ không nằm trên đó, hãy nghĩ tới những thay đổi khi đường làm xong: cao độ đường mới có thể cao hơn nền nhà, lối ra có thể bị dải phân cách chặn, tiếng ồn tăng lên.
Một con đường mới mang lại nhiều thứ, nhưng không phải mọi thứ nó mang tới đều là điều mình mong.
Mua đất chờ mở đường: cách nghĩ thận trọng
Mình không bàn chuyện lời lỗ. Mình chỉ muốn nhắc: nếu bạn mua một mảnh đất vì tin rằng sắp có đường, hãy tự hỏi mình đã thấy tín hiệu nào trong danh sách ở trên. Nếu chỉ là lời người bán, bạn đang mua một lời hứa.
Và nếu con đường làm thật, hãy xem mảnh đất của bạn nằm cạnh đường hay nằm trên đường. Mảnh đất nằm trên tuyến sẽ bị thu hồi một phần hoặc toàn bộ.
Hãy nhớ cả khả năng con đường bị dời hướng khi lập dự án. Một vài chục mét lệch là đủ để mảnh đất mặt tiền dự kiến thành mảnh đất trong hẻm.
Nét vẽ trên bản đồ là một lời hẹn của quy hoạch với tương lai. Còn ngày hẹn thì chưa ai ghi.
Câu hỏi thường gặp
Đường quy hoạch có chắc chắn sẽ được làm không?
Không chắc chắn. Quy hoạch có thể được điều chỉnh, và việc đầu tư còn phụ thuộc vốn và thứ tự ưu tiên. Chỉ khi có dự án được phê duyệt và bố trí vốn thì khả năng làm mới rõ ràng.
Làm sao biết con đường đã có trong kế hoạch đầu tư?
Bạn có thể tìm trên cổng thông tin của tỉnh các kế hoạch đầu tư công, hoặc hỏi xã, phường và cơ quan quản lý giao thông, xây dựng của tỉnh về tình trạng của tuyến đường.
Nhà nằm trên đường quy hoạch chưa làm có được sửa không?
Thường vẫn được sửa chữa ở mức độ nhất định, nhưng xây mới hoặc sửa lớn có thể bị hạn chế. Nên hỏi cơ quan cấp phép trước khi sửa để biết giới hạn cụ thể.
Cọc mốc sơn trắng đỏ ven đường là gì?
Có thể là mốc chỉ giới đường, mốc giải phóng mặt bằng, mốc địa chính hoặc mốc khảo sát. Vì dễ lẫn, bạn nên chụp lại và hỏi xã, phường để biết chính xác.
Đường quy hoạch bị huỷ thì đất có trở lại bình thường không?
Khi quy hoạch được điều chỉnh bỏ tuyến đường, khu đất sẽ theo chức năng mới trong quy hoạch điều chỉnh. Bạn nên hỏi lại thông tin quy hoạch sau khi điều chỉnh được công bố.
