Khi mở rộng đường làng, phần đất hai bên có thể do người dân tự nguyện hiến, hoặc do Nhà nước thu hồi có bồi thường theo dự án. Hai cách này khác nhau về quyền và thủ tục. Dù theo cách nào, gia đình cũng nên có văn bản rõ ràng, được đo đạc lại và cập nhật giấy chứng nhận sau khi đường làm xong.
Chào bạn, đây là Nhà Quy Hoạch. Những con đường bê tông chạy tới tận ngõ nhà ở nông thôn hôm nay, rất nhiều đoạn được làm từ tấm lòng của bà con: người lùi hàng rào, người chặt hàng cây, người nhường một khoảnh vườn. Tập này mình trân trọng điều đó, và muốn nói thêm về phần giấy tờ mà nhiều nhà bỏ qua.
Hiến đất và thu hồi đất khác nhau thế nào?
Thu hồi đất là khi Nhà nước quyết định lấy lại đất để làm công trình, theo trình tự của luật, có thông báo, có kiểm đếm, có phương án bồi thường, hỗ trợ. Người có đất được bồi thường theo quy định.
Hiến đất là khi người sử dụng đất tự nguyện trao phần đất của mình cho công trình chung, không nhận bồi thường về đất. Nhiều nơi, việc làm đường làng, đường xóm được thực hiện theo cách vận động nhân dân cùng làm.
Điều cốt lõi của hiến đất là chữ tự nguyện. Không ai có quyền ép một gia đình hiến đất. Nếu gia đình không đồng ý, con đường vẫn có thể được làm theo cách khác, chẳng hạn điều chỉnh tuyến, hoặc thực hiện thu hồi theo quy định nếu công trình thuộc diện đó.
Việc phân biệt rõ hai con đường này giúp mọi người trong xóm đối xử với nhau thẳng thắn, không ai thấy mình bị thiệt vì không hiểu.
Trước khi đồng ý hiến: hỏi những gì?
Hỏi con đường được làm theo quy hoạch nào, rộng bao nhiêu, tim đường ở đâu. Từ đó biết chính xác phần đất nhà mình sẽ nằm trong lòng đường là bao nhiêu.
Hỏi những gì trên phần đất đó sẽ được xử lý thế nào: tường rào, cổng, cây cối, công trình phụ. Nhiều nơi có hỗ trợ dựng lại cổng, tường rào, từ ngân sách hoặc từ đóng góp chung. Biết trước để không ai phải tự lo một mình.
Hỏi sau khi làm đường, việc đo đạc lại và chỉnh lý giấy chứng nhận sẽ do ai thực hiện, có mất phí không. Đây là câu mà mình thấy nhiều nhà quên hỏi nhất.
Và hỏi phần đất còn lại sau khi hiến có ảnh hưởng gì tới việc xây nhà, tách thửa sau này không. Con đường mới cũng có thể có chỉ giới xây dựng riêng.
Vì sao phải cập nhật giấy chứng nhận?
Sau khi hiến đất, diện tích thật của thửa đất nhỏ đi, nhưng giấy chứng nhận vẫn ghi diện tích cũ nếu không được chỉnh lý. Nhiều năm sau, khi gia đình muốn bán, tách thửa hay chia thừa kế, sự chênh lệch này gây rắc rối.
Có những trường hợp người mua sau phát hiện diện tích thực tế thiếu so với sổ, nghi ngờ người bán. Có trường hợp con cháu tranh cãi vì không ai còn nhớ ông bà đã hiến bao nhiêu.
Vì vậy, khi hiến đất, nên có văn bản ghi rõ diện tích hiến, vị trí, có xác nhận của chính quyền. Sau khi làm đường, đề nghị đo đạc lại và làm thủ tục đăng ký biến động để cập nhật giấy chứng nhận.
Tấm lòng của thế hệ này nên được ghi lại đúng để thế hệ sau khỏi phải cãi nhau.
Khi hàng xóm hiến còn nhà mình chưa sẵn sàng
Đây là tình huống khó nhất trong xóm. Cả dãy đã lùi hàng rào, chỉ còn một nhà chưa đồng ý, con đường có một chỗ thắt nút cổ chai. Áp lực từ hàng xóm có thể rất lớn.
Mình nghĩ điều quan trọng là nói thật với nhau vì sao. Có nhà chưa đồng ý vì phần đất bị ảnh hưởng quá lớn so với tổng diện tích, có nhà vì phần đó có căn nhà đang ở, có nhà vì hoàn cảnh khó khăn.
Chính quyền và ban vận động có thể tìm cách: hỗ trợ nhiều hơn cho nhà bị ảnh hưởng nặng, điều chỉnh tuyến một chút, hoặc đổi đất nếu có điều kiện. Những cách ấy chỉ có khi mọi người chịu ngồi lại.
Hiến đất là một món quà. Món quà chỉ đẹp khi người trao thật lòng muốn trao.
Nếu đường làng thuộc dự án có thu hồi
Với những tuyến đường được đầu tư theo dự án có vốn giải phóng mặt bằng, trình tự sẽ là thu hồi đất có bồi thường. Gia đình sẽ nhận thông báo thu hồi, được kiểm đếm, và được lấy ý kiến về phương án bồi thường.
Trong trường hợp này, không ai được yêu cầu bạn ký giấy hiến đất. Nếu có ai đưa giấy hiến cho một dự án có thu hồi, bạn nên hỏi lại chính quyền cho rõ.
Cũng có những dự án kết hợp: phần lớn người dân tự nguyện hiến, những hộ bị ảnh hưởng nặng được hỗ trợ. Cách làm cụ thể tuỳ chủ trương của địa phương.
Dù là hiến hay thu hồi, con đường làm xong là của chung. Còn tờ giấy chứng nhận cập nhật đúng là của riêng nhà bạn, hãy giữ cho nó đúng.
Câu hỏi thường gặp
Hiến đất làm đường có được bồi thường không?
Hiến đất là tự nguyện trao quyền sử dụng phần đất cho công trình chung, không nhận bồi thường về đất. Tuy nhiên nhiều nơi có hỗ trợ dựng lại tường rào, cổng hoặc công trình bị ảnh hưởng.
Không đồng ý hiến đất thì có bị ép không?
Không ai có quyền ép buộc hiến đất. Nếu công trình cần đất mà người dân không tự nguyện, việc lấy đất phải theo trình tự thu hồi và bồi thường của pháp luật, nếu công trình thuộc diện được thu hồi.
Sau khi hiến đất có phải làm lại sổ đỏ không?
Nên làm thủ tục đăng ký biến động để cập nhật diện tích trên giấy chứng nhận. Hãy hỏi xã, phường và văn phòng đăng ký đất đai về trình tự và việc hỗ trợ chi phí đo đạc.
Hiến đất cần giấy tờ gì?
Thường có văn bản tự nguyện hiến đất ghi rõ diện tích, vị trí, có xác nhận của chính quyền cấp xã. Giữ một bản cùng giấy tờ đất để làm căn cứ khi chỉnh lý giấy chứng nhận.
Làm đường xong đất nhà mình có chỉ giới xây dựng mới không?
Có thể. Con đường mới có lộ giới và chỉ giới riêng, ảnh hưởng tới việc xây nhà sau này. Hãy hỏi xã, phường trước khi xây mới sát đường.
